Vạch màu điện trở: cách tính giá trị 4, 5, 6 vạch
Mở hộp điện trở mua trên Shopee, bạn thấy cả trăm con với màu sắc khác nhau. Không có cách nào ngoài đọc vạch màu để biết trị số — không in số như tụ. Bài này dạy cách đọc 4 vạch, 5 vạch, 6 vạch và mẹo nhận biết hướng đọc.
1. Tại sao dùng vạch màu?
Điện trở nhỏ (1/4W trở xuống) thường có đường kính 2–3mm — không đủ chỗ in số rõ. Vạch màu giải quyết: 5 vạch nhỏ dài 1–2mm là đọc được từ mọi góc, không bị mờ khi cũ.
2. Bảng mã màu
| Màu | Chữ số | Số mũ | Sai số |
|---|---|---|---|
| Đen | 0 | ×1 | — |
| Nâu | 1 | ×10 | ±1% |
| Đỏ | 2 | ×100 | ±2% |
| Cam | 3 | ×1k | — |
| Vàng | 4 | ×10k | — |
| Lục | 5 | ×100k | ±0.5% |
| Lam | 6 | ×1M | ±0.25% |
| Tím | 7 | ×10M | ±0.1% |
| Xám | 8 | — | ±0.05% |
| Trắng | 9 | — | — |
| Vàng kim | — | ×0.1 | ±5% |
| Bạc | — | ×0.01 | ±10% |
3. Điện trở 4 vạch — phổ thông
Cấu trúc: chữ số – chữ số – số mũ – sai số.
Ví dụ: Đỏ – Đỏ – Nâu – Vàng kim = 2 2 ×10 ±5% = 220 Ω ±5% (giá trị phổ biến cho LED).
Khác: Vàng – Tím – Cam – Vàng kim = 4 7 ×1000 ±5% = 47 kΩ ±5%.
4. Điện trở 5 vạch — chính xác
Cấu trúc: chữ số – chữ số – chữ số – số mũ – sai số. Thêm 1 chữ số đầu cho độ chính xác cao hơn.
Ví dụ: Nâu – Đen – Đen – Đỏ – Nâu = 1 0 0 ×100 ±1% = 10 kΩ ±1%.
5 vạch hay dùng cho cảm biến (voltage divider), ADC reference — nơi cần ±1%.
5. Điện trở 6 vạch — thêm hệ số nhiệt
Như 5 vạch + vạch thứ 6 là hệ số nhiệt (ppm/°C). Ít gặp ngoài ứng dụng đo lường chuyên nghiệp.
6. Hướng đọc — vạch sai số bên nào?
Mẹo nhận biết hướng đọc:
- Vạch sai số (vàng kim/bạc/nâu/đỏ) thường tách rời các vạch còn lại.
- Vạch sai số nằm gần một đầu hơn — đầu kia là vạch đầu tiên.
- Vàng kim hoặc bạc không bao giờ là vạch đầu — nên thấy 2 màu này thì đó là vạch cuối.
Nếu vẫn không chắc, dùng đồng hồ vạn năng đo trực tiếp.
7. Giá trị tiêu chuẩn E-series
Điện trở không có giá trị tuỳ ý — chỉ có các giá trị "tiêu chuẩn" theo dãy E12/E24/E48/E96:
- E12 (±10%): 10, 12, 15, 18, 22, 27, 33, 39, 47, 56, 68, 82.
- E24 (±5%): thêm 11, 13, 16, 20, 24, 30, 36, 43, 51, 62, 75, 91.
- E96 (±1%): 96 giá trị mỗi decade.
Mỗi giá trị nhân 10ⁿ. Vd 220Ω, 2.2kΩ, 22kΩ đều thuộc E12.
8. Mã SMD — không có vạch màu
Điện trở dán SMD in 3 hoặc 4 chữ số:
- 3 số: hai số đầu + số mũ. Vd
103= 10 × 10³ = 10 kΩ. - 4 số: ba số đầu + số mũ. Vd
1002= 100 × 10² = 10 kΩ. - Có chữ R: dấu thập phân. Vd
4R7= 4.7 Ω;R47= 0.47 Ω. - EIA-96 (3 ký tự, 1 chữ): tra bảng.
9. Mẹo nhớ thứ tự màu
Tiếng Việt: "Đen, Nâu, Đỏ, Cam, Vàng, Lục, Lam, Tím, Xám, Trắng".
Tiếng Anh: "Bad Boys Race Our Young Girls But Violet Generally Wins" — Black, Brown, Red, Orange, Yellow, Green, Blue, Violet, Grey, White.
10. Công cụ online
Khi lười tính: resistor color code calculator trên Google — chọn màu từng vạch ra giá trị. Hữu ích khi mới học, nhưng nên tự đọc được sau vài lần thực hành.
Bonus: dùng điện trở cho LED
Công thức: R = (Vcc - Vled) / I. Ví dụ LED đỏ 2V, dòng 20mA, Vcc 5V → R = (5-2)/0.02 = 150Ω. Lấy gần nhất trong E12 = 220Ω (an toàn hơn, LED hơi tối hơn).
Liên quan
Đọc bài Đồng hồ vạn năng đo điện áp/dòng/thông mạch để kiểm tra điện trở thực tế. Xem dự án Đèn LED nhấp nháy với Arduino Uno để áp dụng tính điện trở.